المسعودي ( مترجم : م . ابو القاسم پاينده )
95
التنبيه والإشراف ( فارسي )
پادشاه هياطله او را بكشت . هفدهم ، بلاش پسر فيروز ، چهار سال پادشاهى كرد . هيجدهم ، قباد پسر فيروز ، چهل و سه سال پادشاهى كرد . مزدك موبد كه ابستا كتاب زردشت را تأويل ميكرد و براى آن باطنى بخلاف ظاهر مينهاد در ايام او بود . وى اول كسى است كه در شريعت زردشت بتأويل و باطن پرداخت و از ظاهر بگشت و مزدكيان بدون انتساب دارند . نوزدهم ، انوشيروان پسر قباد ، چهل و هشت سال پادشاهى كرد و مزدك و پيروان او را بكشت . و ما فرق بين مذهب مزدك و طريقهء تأويل او را با مذهب مانى و فرق مانى را با ثنويانى كه پيش از او بودهاند چون ابن ديصان و مرقيون و غيره و آنچه همگان دربارهء دو فاعل گفتهاند ، كه يكى خوب و پسنديده و دوست داشتنى و ديگرى بد و ناپسند و ترسيدنى است ، و فرق اينان را با مذهب باطنيان اين روزگار كه طرفدار تأويلند همه را در كتاب خزائن الدين و سر العالمين آوردهايم . انوشيروان اول كسى بود كه رسوم خراج نهاد و ترتيب آن را معين كرد ، كه پيش از او تقسيم محصول معمول بود . پدر او قباد در آخر دوران خويش اين كار را آغاز كرد و بسر نبرد و ما اين را در كتاب الاستذكار لما جرى فى سالف - الاعصار در باب ذكر سياهبوم و مساحت ولايتها و بخشهاى آن و عراق و حدود و طول و عرض آن ياد كردهايم . بيستم ، هرمز پسر انوشيروان ، دوازده سال پادشاهى كرد و بهرام چوبين رازى با او مخالفت كرد كه به ميل كشيدن هرمز منجر شد و پيش از او و پس از او هيچكس از ملوك ايران جز او نبود كه ميلش كشيده باشند . بيست و يكم ، خسرو پرويز پسر هرمز ، سى و هفت سال پادشاهى كرد و پسرش شيرويه او را كشت .